Schilders

............................................
Gerhard (GK) 1809 - 1888
Willem Gzn 1850 - 1916
Bartus 1853 - 1930
Gerhard Willem 1886 - 1912
Willem Wzn 1887 - 1962
Willem Bzn 1889 - 1964
Herman Daniel 1898 - 1994
Hendrik 1922 - 2012

Categorie

............................................
Landschappen
Bloemstukken
Stillevens
Dieren
Portretten
Stadsbeelden
Diversen
.................................................................................................................................................


ACTUEEL

(Update Juli 2018)

Inmidddels zijn of worden binnenkort enkele nieuwe documentaties uit de periode
2017 - 2018 toegevoegd.

Wat betreft de oproep maart - april 2016 betreffende een op Marktplaats aangeboden doek als een BK, dat bleek een kopie van tijdgenoot Gustav Laeverenz te zijn, valt te melden dat de eigenaar zich uiteindelijk niet zelf gemeld heeft. De conclusie is dus dat het inderdaad een vervalste signatuur was. En dat was niet de eerste keer dat een zogenaamde BK met valse signatuur aangeboden werd.

Maar nu, na 10 jaar KDS documentatie, is toch wel weer een echte Bartus K ontdekt. En dat op een boerderij in "the middle of nowhere" in de  Canadese provincie South Saskatchewan door de Italiaanse architect Mario I. Hoewel, zoals vaak, niet gesigneerd - alleen een koperen schildje op de originele lijst - is er geeen enkele twij6el over de echtheid.







 
Bartus Korteling

  ''Oude boerenhoeve met hoge boom aan zandweg in
  typisch Sallands landschap''
  (CSKP-2501-BK) 
  Doek: 50 x 35 cm

 

 






Het werk is duidelijk verwant met de landschappen uit de SSK collectie (nu in depot Drents Museum) als getoond op pag. 6 van "BK Landschappen" en naar schatting uit de periode 1880 - 1900. Mario schrijft: "I am an Italian architect with a big passion for antique art --------- It was very fun that I appreciated the painting ----- which attracted my attention for its good quality ----- I did not know this painter ------- and now I think his technique is quite interesting". Kortom hij kocht het doek spontaan.

De eigenaren op de boerderij waren weliswaar nazaten van NL emigranten maar hadden geen idee meer van de herkomst, maar het is toch wel zo goed als zeker dat het door NL emigranten eind 19e eeuw is meegebracht.

Mario wilde meer weten en deed research op internet en kwam via conservator Anne van Geuns van de "Erfgoed Collectie Deventer" bij onze documentatie uit.

Er zijn meer Korteling artefacten in Canada. Zelfs de portretten van de "stamouders Gerhard en Mooi Betje" van de schilderstak van de familie.


(Update Mei 2018)

   












Helaas was het CMS van de KDS site lange tijd niet goed operationeel. Het bestand kon  niet worden uitgebreid en de rubriek "ACTUEEL" niet worden bijgehouden. Gelukkig was de site nog wel bereikbaar voor gewone raadpleging. Er is nu wat veranderd met de hosting, alles lijkt nu weer te functioneren en het onderwerp blijkt nog steeds  "te leven". Het logo wordt door velen herkend en er blijven af en toe aanmeldingen komen.
Nieuwe aanmeldingen 2017 - 2018 zullen t.z.t. worden toegevoegd voor zover het aangeboden materiaal goed genoeg en compleet met gegevens is.

(Update - laatst bijgewerkt 08-04-2016)








  Gustav Laeverenz 1851-1909
  "Samstagabend"
  Paneel: 32 x 40 cm
  Dat. 1876 



Dankzij de expertise/hulp van de RKD is snel vastgesteld dat het bij de oproep van 27 maart gaat om een kopie naar het hierboven afgebeelde werk. Gustav Laeverenz was toen 25 jaar en practisch een tijdgenoot van Bartus Korteling (1853 - 1930). Zouden ze van elkaars bestaan geweten hebben?

Het werk "Samstagabend" was en is tot op heden populair en nu zelfs als kunstprint en in olieverf-kopie te koop.

Blijft de vraag of de afbeelding van 27 maart zo'n handelskopie is of toch misschien een veel oudere versie. Door wie kan het in dat  geval geschilderd zijn en wanneer is de signatuur
B Korteling erop geplaatst?

Hoewel het van een foto niet goed te zien is, lijkt, op het eerste gezicht, deze kopie schilder-technisch best goed werk te zijn.
Kortom onze oproep blijft van kracht om een directe visuele beoordeling en een eindoordeeel mogelijk te maken.

 

(Update - laatst bijgewerkt 27-03-2016)





  OPROEP!!

 
Wie kent dit schilderij?

  R.O. gesigneerd B. Korteling






In oktober 2015 werd dit bijzondere werk enige tijd op"Marktplaats" aangeboden. De toenmalige eigenaar "Henk" heeft desgevraagd direct ingestemd met een bezichtiging, maar heeft zich daarna niet meer gemeld voor de afspraak, dus is nu anoniem voor ons.

Het onderwerp "Kindertjes in het Bad" is zeer ongebruikelijk voor Bartus Korteling en ook de schilderstijl komt niet overeen met wat we kennen. Als het van BK is, dan is het zeker jong werk uit de periode van voor 1880 waarvan vrij weinig bekend is, behalve dat hij al heel jong de verschillende technieken zeer goed beheerste en nog experimenteerde met zijn signatuur.

Kortom, er is dus gerede twijfel over de echtheid van dit werk, maar de signatuur wijkt niet dusdanig af van wat uit de vroege periode bekend is dat het op voorhand moet worden afgewezen.

Als dit werk echt is zou dat een kleine sensatie zijn. Daarom willen wij het graag (laten) onderzoeken alvorens te besluiten het wel of niet in de KDS documentatie op te nemen.

Het is zeker niet uit te sluiten dat het door een ander geschilderd is want we hebben al eens eerder werk gezien dat ten onrechte met BK gesigneerd was.
Een BK vervalsing zou ook sensationeel zijn als vervolgens aangetoond kan worden dat de echte schilder Han van Meegeren is geweest. Een intuitieve fantasie? Een wild idee? Ja dat zeker, maar het is niet a priori uitgesloten want wie zou zoiets beter gedaan kunnen hebben. Van Meegeren had nl. al heel jong (16 - 18 jaar) de beginselen van het klassieke schildershandwerk samen met zijn vriend Willem Bzn van Bartus persoonlijk geleerd. De schildertechniek van BK zat van oorsprong nog heel dicht bij het 17e eeuwse ambachtelijke werk wat hij zeer bewonderde en ook van zijn vader Gerhard geleerd had.

Bovendien zat het er bij Han van Meegeren al heel vroeg van nature in om in de trant van een door hem bewonderde "meester" te schilderen.
Daar hebben we een leuk bewijsstuk van dat is gemaakt praktisch onder de ogen van meester Bartus zelf.








  Han van Meegeren
  "Portret Lies Korteling 17 - 18 jaar"
  Olieverf op karton 23 x 19 cm
  Dat. ca. 1906




Het is bekend dat de jonge Han graag bij zijn HBS vriend Willem thuis (aan de Zwolseweg in Deventer) kwam, niet in de laatste plaats vanwege Willems oudste zus Lies (1888 - 1972).

Volgens directe overlevering is het ongeveer als volgt gegaan:
Op een extra gezellige zondagmiddag (1905/1906) was Han weer eens in Huize Korteling en vroeg aan de goedlachse Lies: "Mag ik jou eens schilderen in de trant van Frans Hals -- ----?" Lies vond het goed.  Het resultaat is verbluffend voor een 17-jarige. Het is bewaard gebleven want Lies (ze bleef zelf ongetrouwd) gaf het veel later aan haar nichtje Corrie (dochter van haar broer Willem). Er bestaat een soortgelijk portretje van Han's eigen zus.

Hiermee is natuurlijk geenszins bewezen dat HvM later een werk in de trant van Lies vader, zijn bewonderde eerste leermeester BK, heeft  gemaakt, bedoeld als een werk uit diens vroege periode waarvan niet veel bekend is. Maar wel maakt het ons inziens duidelijk dat hij er al heel vroeg het talent en de mentale instelling voor had en het dus technisch en feitelijk mogelijk is geweest met wat hij als tiener van BK zelf geleerd had en later door eigen studie en ervaring perfectioneerde.

Professionele kunstkenners zullen wellicht gruwen van deze mix van feiten en veronderstelde mogelijkheden. Het zij zo!We horen hun commentaar graag.

Het is duidelijk dat wij met deze oproep graag in kontakt willen komen met de huidige eigenaar (vermoedelijk in de regio Deventer - Apeldoorn) van het "Kindertjes in Bad" tafereel. Dat kan interessant worden voor liefhebbers van dit soort schilderkunst.


(Update - laatst bijgewerkt 20-03-2016)

Ook gedurende het afgelopen jaar 2015 - het achtste jaar van het Korteling documentatieproject - kwamen weer diverse meldingen en vragen binnen, waarvoor onze dank. Mede vanwege de externe link op de RKD-Site is www.kortelingdeschilders.nl kennelijk makkelijk te vinden. Helaas was niet alles compleet en geschikt voor publicatie en
moesten wij enkelen, die hoopten een "echte Korteling" in hun bezit te hebben, teleurstellen.

De nieuw gedocumenteede werken zijn dit keer alle van WKBzn: logisch, want daarvan zijn er de meeste in omloop. Wij kozen enkele die ons vermeldenswaard lijken.

 

 



   Willem Korteling Bzn.
  "Rose en Witte Anjers op Aardewerk Kruik en Drijfschaal" 
  (CSKP-2321-WKBzn)
  Doek op spieraam: 85 x 64 cm
  Sign. r.o. voluit

  Rest.2015 - Karin Eij

 

Dit werk is om meerdere redenen vermeldenswaard!
Het formaat van 85 x 64 cm is zeer ongebruikelijk en zover wij kunnen nagaan veruit het grootste bloemstilleven ooit door WKBzn gemaakt. Het zal daarom vrijwel zeker in opdracht gemaakt zijn na WO II. Waarschijnlijk was het een jubileum- of huwelijksgeschenk wat in die periode veel gevraagd werd.
Het opvallende tafelkleed komt niet voor op ander, ons bekend, werk van WKBzn. Misschien was het een verzoek van de opdrachtgever, dat gebeurde wel zo af en toe.

 

 






  Willem Korteling Bzn.
  "Het Driekwartierslaantje in de Winter"
  (CSKP-2343-WKBzn)
  Pastel in passepartout: 53 x 35,5 cm
  Sign. r.o. voluit

 

Winterlandschappen met kale bomen en sneeuw van WKBzn zijn bijna altijd zeer trefzeker, zowel als tekening, pastel of olieverf. Hij vond het juiste decor altijd vlakbij, in Diepenveen.

De titel is naar familie ovelevering van de eigenaar en suggereert de precieze locatie.

Het "Driekwartierslaantje" is de huidige Wechelerweg.


(Update - laatst bijgewerkt 29-03-2015)

NIEUWE DOCUMENTATIES UIT AANMELDINGEN VAN 2014  
 


Het "KDS"documentatie project loopt nu ruim 7 jaar vanaf de oproep in de Deventer krant "De Stentor" van 19-02-2008. Er komen nog steeds spontane aanmeldingen binnen. Nogmaals onze dank voor iedere bijdrage.
De "KDS" site blijkt makkelijk te vinden, goed bekend bij de liefhebbers en zeer gewaardeerd.

Ons eigen speurwerk en de updating stagneerden helaas door omstandigheden, maar alles zal binnenkort weer geheel bijgewerkt zijn.

Sommige aanmeldingen zijn van nieuwe eigenaren uit de 2e of 3e generatie vererving die van de achtergronden vaak niets weten. Via internet vinden ze al snel op onze "KDS" site, de uitgebreide documentatie waardoor hun nieuwe aanwinst in geheel nieuw perspectief komt te staan.

Hierbij een keuze uit de "aanwinsten" die ons vermeldenswaard lijken.

Bloemstukken in de vorm van boeketten op een vaas of aardewerkpot zijn er van WKBzn legio bekend en geliefd. Hij schilderde die zonder voorstudie direct op het geprepareerde doek en soms zelf geheel uit het hoofd op zijn atelier zoals de vele uitvoeringen van oranje "Afrikaantjes" waar altijd vraag naar was.

Bloeiende planten in 't wild of in een tuin zijn veel zeldzamer. Maar hij kon het wel getuige dit "Bloeiend Vingerhoedskruid" gemaakt 1931 op "Randerhoek" in Diepenveen (WKBzn, Cat. Bloemstukken, pag. 7)

 

 

   Willem Korteling Bzn 
  "Bloeiend Vingerhoedskruid"
  (CSKP-2281-WKbzn)

 
Olieverf op doek: 76 x 55 cm
  Sign. r.o. voluit / Dat. 1931

  





 

De bijnaam van WKBzn is ook nu nog de "kippenschilder". Aanvankelijk, voor ca. 1930, waren dat meestal vrij grote "gecomponeerde" kippenstukken waarvoor hij vele studietekeningen naar model maakte.

Later werden dat geleidelijk meer kippen in een omgeving van landschap met een bongerd, schuur of hooiberg. Dat type schilderij was rond eind WO-II, net als zijn kleurige bloemstukken, in Deventer en wijde omstreken een zeer gewaardeerd geschenk bij huwelijken en jubilea.








   Willem Korteling Bzn 
  "Bonte Haan met drie kippen voor hooiberg"
  (CSKP-2291-WKbzn)

 
Olieverf op doek: 58 x 37 cm
  Sign. r.o. voluit / Dat. 1944 - 1945


  






 

(Update - laatst bijgewerkt 26-01-2014)

Hoewel er nog diverse "sporen" in onderzoek zijn is het aantal nieuwe documentaties de afgelopen periode beperkt gebleven.
Wel kwam er uit een spontane aanmelding een, tot nu toe onbekend, groot "kippenstuk" - "witte kloek met kuikens langs bosrand" van Willem Bzn in een geheel andere stijl dan de meeste bekende werken met bonte hanen en  kippen.

Zo een witte kloek met kuikens in het groen was ook een geliefd onderwerp waarvan hij - soms ook in opdracht - vele, meestal kleinere versies gemaakt heeft (zie WKBzn dieren, pag. 2). Dat was in de periode na 1930 toen hij naar "Randerhoek" in de groene omgeving van Diepenveen verhuisd was, waar toen ook dochter Corrie geboren is.
Opvallend is het contrast met de eerdere monumentale, meer gecomponeerde "kippenstukken" in warme bruine tinten. Daarin lijkt de invloed van zijn in 1930 overleden vader Bartus nog dominant.

   Willem Korteling Bzn
   "Witte kloek met kuikens langs een bosrand"
   Doek op spieraam: 80 x 110 cm
   Sign. r.o. voluit
   Dat. 1931 - 1932, in opdracht

   Rest. Rudolf Veltkamp


(Update - laatst bijgewerkt 13-05-2013)

NIEUWE DOCUMENTATIES

Onlangs is de site bijgewerkt met ruim 10 recente "aanwinsten". Hiermede is het seizoen 2012 - 2013 afgerond. Dank aan allen die op verzoek of geheel spontaan op eigen initiatief hebben meegewerkt.

Deze nieuwe toevoegingen bevinden zich deels buiten Nederland en omvatten tot nu toe onbekend werk van alle Korteling schilders, behalve van stamvader Gerhard.

   Hierbij is het, waarschijnlijk grootste, monumentale
  "kippenstuk" van  Willem Bzn van liefst 100 x 120 cm
   en van Bartus een fraai landschap uit zijn bloeiperiode.

  Willem Korteling Bzn 
  "Bonte Haan met groep van zes kippen"
  (CSKP-05711-WKbzn)

 
Olieverf op doek: 100 x 120 cm
  Sign. r.o. voluit








 
  Bartus Korteling
  "Landweg met knotberken
"
  (CSKP-2171-BK)
  Olieverf op doek: 76 x 55 cm
  Sign. geen


Er lopen nog enkele speurprojecten en wij zullen ons in het najaar  2013 weer melden



(Update - laatst bijgewerkt 02-04-2013)


TEKENINGEN VAN WILLEM KORTELING Bzn BIJ "ANTIQUARIAAT DE KAMELEON"

 
 
Volgens deskundigen was deze Willem een "puur sang" tekenaar, een
  echt natuurtalent - sommigen spraken zelfs van een "wonderkind". Hij
  kreeg samen met zijn leeftijdgenoot en HBS vriend Han van Meegeren
  - de later beroemde Vermeer vervalser - gedegen vakonderwijs van
  zijn vader Bartus Korteling, de bekende leermeester aan de, rond
  1900 - 1910, bloeiende Deventer Tekenschool.
 
De afgelopen jaren is gebleken dat er een blijvende interesse voor is. Antiquariaat "De Kameleon"  heeft sinds kort een bescheiden collectie daarvan aan haar assortiment prenten toe kunnen voegen. Een kans voor de liefhebbers om voor een bescheiden prijs een origineel en uniek werkstuk te verwerven van een van de beste tekenaars ooit.


(Update - laatst bijgewerkt 12-03-2013)

VERDER SPEUREN NAAR KORTELING SCHILDERIJEN











  Oproep in "Rond 1900"- uitgave maart 2013,
  het nieuws en informatieblad van de
  Vereniging Vrienden Nieuwe Kunst 1900





Het zal bij de meeste lezers bekend zijn dat deze Vereniging is voortgekomen uit de SSK 1900 (Stichting Schone Kunsten Rond 1900), waarvan de collectie ondergebracht is in het Drents Museaum te Assen.

In deze collectie bevindt zich ook belangrijk werk van Bartus Korteling. Behalve in de, bij de algemene inleiding genoemde literatuur wordt hieraan ook kort aandacht besteed  in het overzichtswerk "Vernieuwing en Bezinning" van J.J. Hey (blz. 144).

VVNK heeft inmiddels, net als de RKD, in hun website een link geplaatst naar de documentatie site www.kortelingdeschilders.nl.

Er moet nog heel wat onbekend werk van deze schilders zijn.
Enkele in Scheen, blz. 638, met name genoemde werken van "stamvader" Gerhard en zijn zoon Bartus zijn nog "zoek".

Het zou mooi zijn als de verzamelde expertise van VVNK leden er toe leidt dat deze werken en andere uiteraard, gelokaliseerd kunnen worden voor toevoeging aan de documentatie catalogus.

Wij zijn zeer benieuwd en laten ons graag verrassen.


BARTUS KORTELING












 
Bartus Korteling
  "Gezicht op de Lebuinustoren van Deventer"
  (CSKC-B-tek-0736-BK)
  Conte op papier: ca. 30 x 20 cm
  Sign. r.o. voluit, Dat. 1895-1900




In februari 2013 is een voorlopige selectie tekeningen van deze"tekenmeester" onder de Korteling schilders aan de documentatie toegevoegd. Ons trof deze, tot voor kort onbekende tekening van de beroemde "Lebuinustoren" die het Deventer stadsfront beheerst.

Dit immer fotogenieke stadsgezicht is door de eeuwen heen vele duizenden malen getekend, geschilderd en gefotografeerd. Het trekt tot op de dag van vandaag de aandacht en was dit jaar zelfs vaak als wisselbeeld tussen de reclame op TV te zien. De "Lebuinus" is een icoon voor Deventer, zo iets als wat de Eiffeltoren voor Parijs is, maar dan veel ouder en echt "geworteld" in het historische, middeleeuwse stadscentrum.

Bartus heeft hier zeer bewust een bijzondere compositie gekozen met een lage zichtlijn ongeveer vanaf het voormalige scheepswerfje op de linker IJssel oever tegenover de stad.
De volle concentratie gaat naar de machtige toren en directe, ondersteunende omgeving, geaccentueerd in een natuurlijke bijna liefdevolle omlijsting van de winterse knotwilgen op de voorgrond. Dit geeft eeen fraai diepte perspectief en creeert tegelijk contrast tussen stad en open rivierland.

Dit historische terrein op de voorgrond is in 2012 nog archeologisch onderzocht en gedocumenteerd en zal voor 2015 worden vergraven in het kader van het project "ruimte voor de rivieren".

Deze conte tekening is gemaakt rond 1900 of iets eerder toen de "Battus" al een gewaardeerd leraar was o.a. aan de beroemde "Avondteekenschool" waar menig Deventer talent zijn eerste artistieke vorming kreeg. Kennelijk was hij zelf tevreden over het resultaat want hij signeerde rechtsonder voluit, wat hij maar bij weinig tekeningen deed.

Het origeneel bevond zich in 2008 in de collectie van liefhebber en collectioneur van zijn werk de, in 2012 overleden, schilder, achterneef Hendrik Korteling.













  Bartus Korteling
  "Meisje met Krullen" (dochter Lies)
   (CSKC-SSK-tek-023-BK)

  Zwart krijt op grijs papier: 25 x 21,5 cm
  Dat. 1890 - 1892





Een ander "juweeltje" is het bij de liefhebbers zeker wel bekende, portret van een "Meisje met Krullen" uit de SSK-1900 collectie in depot bij het Drents Museum. De krachtige voorstelling spreekt voor zich en het is dan ook meerdere malen gebruikt voor tentoonstellingen en illusraties, zoals Van Baalen, uitgave 1981, blz. 33, Roel Smit-Muller, uitgave 2011, blz. 139 en de brochures voor de herdenkingstentoonstelling in 1956 te Deventer en Amsterdam.

Uit een notitie van Herman D. Korteling op de achterzijde van een reproductie blijkt dat het gemaakt is in 1890 - 1892 en niet dochter "Mientje", zoals in sommige publicaties vermeld, maar de oudere dochter "Lies" voorstelt. Dat klopt ook veel beter met de datering en vooral met de gelaatsuitdrukking van een ander geschilderd portret "Meisje in rode blouse" - CSKC-SSK-010-BK (ook uit de SSK collectie dus) dat met zekerheid Bartus` dochter Lies is.


(Update - laatst bijgewerkt 14-01-2013)

HENDRIK KORTELING








 
Hendrik Korteling
  "Boerderij te Uitwierde (Delfzijl)"
  Doek: 40 x 63 cm
  Sign. r.o. - Dat. 1983


Een merkwaardig stuk en waarschijnlijk het laatste landschap van zijn hand (61 jr). Het is in 1983 gemaakt op verzoek (of in opdracht) van de voormalige eigenaar van de boerderij naar voorbeeld van een dia, want de boerderij was al in 1979 gesloopt. Een afbeelding is, na verkregen toestemming, ook te vinden op www.boerderijendelfzijl.nl


(Update -  bijgewerkt 16-12-2012)

NIEUWE DOCUMENTATIES
Door een combinatie van voortgezet speurwerk en spontane aanmeldingen zijn er ook de afgelopen periode na april weer interessante aanwinsten voor de documentatie.

GERHARD KORTELING

  

  
  Gerhard Korteling
  "Wintergezicht met wandelaars en bakslede op het ijs"
  (CSKP-2211-GK)
  Paneel: afm. 38,4 x 29 cm
  Sig r.o. GK - Dat. r.o. jan 1850


Een gedroomde ontdekking dankzij deze spontane aanmelding geinspireerd door de website. Een prachtig wintergezicht in goede staat ook na ruim 160 jaar. Overtuigend, met groot vakmanschap gemaakt, naar Hollandse, 17e eeuwse traditie. Niet het platte wijde Hollandse landschap, maar ergens rond Deventer. Dit is vrijwel zeker een van de ijsgezichten die Herman Korteling zich van zijn grootvader herinnerde als genoemd in het boek van Roel Smit-Muller, blz. 13. Helaas is dit nog niet een van de werken als genoemd in Scheen blz. 638, van de TT in 1836 in Utrecht.


BARTUS KORTELING








 

  Bartus Korteling
  "Portret Gerhard Bz (1882 - 1945) op 6-jarige leeftijd"
  Dat. 1888/1889
  Overige gegevens nog in onderzoek


Nog geheel in traditionele 17e-eeuwse trant en het vakmanschap als van zijn vader Gerhard, gemaakt omstreks 1888/1889. Bartus was toen 35 jaar en goed op dreef als leraar aan de Rijkskweekschool te Deventer en hij had zich herpakt na het overlijden van zijn eerste echtgenote de Friezin Sytske Baron (de moeder van deze Gerhard dus).

Van Bartus is bekend dat hij een groot bewonderaar van het werk van Rembrandt van Rijn was. Zou hij bij het schilderen van dit portret misschien gedacht hebben aan de portretten zoals Rembrandt van zijn zoon Titus als kind maakte?
Met de zwierige baret en het kraagje toont hij zijn zoon als een vorname jonker. De appel in zijn hand maakt het toch weer een echt kind van zijn tijd. Perfect!!!

Bartus was toen net hertrouwd met zijn schoonzuster Jenneke Reuvecamp (1861-1925) die hij later, evenals hun kinderen, ook portretteerde (zie site "BK portretten"). Het is daarom vrijwel zeker dat Bartus zijn eerste vrouw Sijtske Baron ook een of wellicht meerdere malen geportretteerd heeft. Hopelijk vinden wij een spoor of komt er een spontane melding waar wij dit mogen fotograferen en toevoegen aan de documentatie.

Het juweeltje bevindt zich bij een 5e generatie nazaat in Zuid-Frankrijk.



 

 


  Bartus Korteling
  "Gedecoreerd vaasje met klaprozen" 
  Doek op spieraam: 55 x 40 cm
  Sig. l.o. - Dat. ca. 1895


Dit uitbundige doek vertoont grote overeenkomst met "Papavers op slanke vaas" in 2010 gedocumenteerd onder nr. CSKC-B009-BK. Het is wat kleiner en losser - minder uitgewerkt. Was het een voorstudie? Waarschijnlijk wel. Het vaasje is onmiskenbaar hetzelfde!
Volgens insiders is dat gedecoreerd door zijn 18 jaar jongere Deventer collega E. Bokhorst nadat die les had gehad van Colenbrander bij Atelier Rozenburg en in Deventer was teruggekeerd.


(Update eind maart 2012)


NIEUWE DOCUMENTATIES
In februari 2012 was het niet alleen 100 jaar geleden dat Gerhard Willem Korteling op 25-jarige leeftijd overleed maar ook 4 jaar geleden dat het KDS documentatie project van start ging (zie “achtergronden”). In het laatste jaar was er nog een rijke en gevarieerde oogst van ca. 50 nieuwe documentaties van meestal onbekende en soms zeer fraaie stukken.

Voor een deel is dat resultaat natuurlijk te danken aan de succesvolle HMD TT in 2011 begeleid met de publicatie van Roel Smit-Muller en alle verdere publiciteit daar om heen, maar ook de site zelf en de mond tot mond reclame genereert aanbod.

De stukken waarvan de foto’s goed reproduceerbaar zijn en de informatie voldoende kompleet is worden voor ca. medio april 2012 toegevoegd. Voorlopig alleen de schilderijen.

Zoals te verwachten betreft het voornamelijk werk van Willem Bzn, maar ook opmerkelijke stukken van zijn vader Bartus en neef Gerhard Willem.

Om een indruk te geven hebben we voor deze rubriek enkele stukken geselecteerd met vermeldenswaardige bijzonderheden.

BARTUS KORTELING

 







  Bartus Korteling
  Stilleven: “Koperen pan op tafel met uien en
  radijsjes” (CSKP-2092-BK)

Hier is dezelfde koperen pan afgebeeld als op het veel getoonde stilleven van de HMD collectie CSKC-HMD029-BK (HMD TT 2011 en lit. Van Baalen, blz. 36 en Roel Smit-Muller, blz. 37).

Het nieuw geregistreerde stuk is misschien iets minder fraai qua compositie en uitwerking en naar ons gevoel jonger werk. Wellicht een voorstudie ook voor de bijzondere lichtval. Al met al een interessant stuk. De grote Deventer leermeester Bartus moest tenslotte zelf ook oefenen.

Helaas is het momenteel in tamelijk slechte staat. Hopelijk stimuleert deze registratie de eigenaar het te laten restaureren.

GERHARD WILLEM KORTELING

 

 

 

 



  Gerhard Willem Korteling
 
Bloemstilleven: “gemengd boeket met o.a. gladiolen”
 
(CSKC-G023-GWK)

Dit is tot nu toe het enige geregistreerde bloemstuk in olieverf van zijn hand en gelet op de technische kwaliteit kan het niet z’n eerste en enige zijn geweest. Vrijwel zeker is het gemaakt in de zomer van 1911 toen hij dus 24 jaar was. Verso is namelijk vermeld dat het afkomstig is uit de nalatenschap van zijn verloofde Aleida Rikkert (lit. Roel Smit-Muller, blz. 51). We kunnen dus rustig aannemen dat het destijds - ruim 100 jaar geleden - door zijn omgeving beschouwd werd als een van zijn beste werken op dat gebied. Misschien wel speciaal voor haar gemaakt. Gladiolen, de bloem van de overwinning, ook toen al, zie je niet vaak geschilderd. Het is beslist een verrassing te ontdekken dat hij dit kennelijk ook goed kon.

De vroegste gedateerde bloemstillevens van zijn neef Willem Bzn  zijn gemaakt in omstreeks dezelfde jaren. (zie KDS-site bloemstukken WKbzn pag. 4,
nrs. CSKC-B012-WKbzn en CSKC-HMD007-WKbzn).

WILLEM KORTELING Bzn

 






  Willem Korteling Bzn
  “Oogsten van het graan” (CSKC-G-13-WKbzn)

Dit is een merkwaardige en a-typische voorstelling in het werk van WKbzn. Meestal zijn de figuren op het land klein en bedoeld als een accent ter verlevendiging of om het perspectief te verdiepen. Hier staat echter de werkende vrouw prominent centraal. Een Barbizon-achtig onderwerp en kleurstelling. De boer hanteert de sikkel en de boerin bindt het gemaaide graan op tot schoven.

Het paneel is verso gewaarmerkt door Willems beide zusters E.H en Dr. J. Korteling na zijn overlijden in 1964.

Gelet op het onderwerp en het voor hem afwijkende kleurenpalet is dit ons inziens een aanwijzing dat hij goed op de hoogte was van het werk van de Barbizon schilders zoals Millet. Hij kende ook werk van Charles Emile Jacque, waarvan bekend is dat met name diens pluimvee stukken hem inspireerden voor z’n eigen werk.











  Willem Korteling Bzn
  “Lente in ….. Diepenveen”
  “bosrand, weide en grazend vee nabij Randerhoek”
 
(CSKP-2161-WKbzn)

Dit fraaie en karakteristieke pastel is ontdekt naar aanleiding van onderzoek in 2010 van Roel Smit-Muller (zie pag. 96), maar was in beeld pas beschikbaar in mei 2011, dus helaas te laat voor de HMD tentoonstelling en de publicatie.

In het “Deventer Dagblad” van 15 maart 1972 stond:

De Diepenveense delegatie die vanmiddag met de vaste commissie van de Tweede Kamer sprak heeft de commissie een pasteltekening van een typisch Diepenveens stukje landschap aangeboden. De pasteltekening werd gemaakt door schilder Willem Korteling, die in Diepenveen heeft gewoond. De Gemeente Diepenveen kocht de tekening speciaal voor de gelegenheid van een neef van de schilder. Mej. B. Pot van de afdeling Gemeentewerken bekeek de tekening nog eens aandachtig voordat het kunstwerk werd ingepakt.

Het hierin genoemde gesprek met de Tweede Kamer commissie ging over de voorgenomen gemeentelijke herindeling/samenvoeging met Deventer waar men in Diepenveen destijds nogal tegen was.

De herkomst is in feite de atelier nalatenschap van de schilder van 1964 die toen op verzoek van de familie door neef Herman is opgeruimd, verzameld en beheerd.

 

Geplaatst 15-02-2012

100 JAAR GERHARD WILLEM KORTELING (07-12-1886 – 20-02-1912)

Nu het in februari 2012 in Nederland weer eens echt winter is met ijs, sneeuw en ingevroren schepen, moet ik onwillekeurig denken aan het laatste schilderij dat mijn oom Gerhard Willem Korteling 100 jaar geleden maakte.

Het verhaal is bekend en beschreven in de literatuur.
                                 

  "Schepen ingevroren in Overijssels kanaal nabij "Douweler Kolk bij
  invallende dooi"

  Linnen op spieraam 40 x 60 cm
  Gemaakt in januari 1912 n.a.v. olieverfschets van
  8 januari 1912 (25 jaar).

Uit de documentatie van zijn werk is gebleken dat hij behalve tijdens de “huifkartocht” in 1910 eigenlijk weinig tekeningen of schetsen van landschappen maakte, dit in tegenstelling tot zijn neef Willem Bzn en diens vader Bartus.

Wat juist prominent naar voren komt zijn de vele originele “olieverfstudies”, steeds ca.
19,5 x 29,5 cm die hij, waarschijnlijk als eerste Korteling schilder, echt “en plein air”, direct in olieverf maakte, meestal heel snel in ca. ½ uur (info HDK en HK). Hij noemde ze nadrukkelijk “olieverfschetsen”.

Zijn laatste, van de ingevroren schepen, is afgebeeld in Van Baalen, uitg. 1981, blz. 41 en in Roel Smit-Muller’s boek, blz. 54-55, zelfs op groter formaat dan ware grootte. Daardoor is de penseelstreek en de snelheid van werken goed te zien. Beide werken, studie en (onvoltooid) atelierstuk waren te zien op de HMD tentoonstelling in 2011 en maken sinds december 2011 deel uit van de Deventer collectie.

 
  "Voorjaarswilgen en jong vee aan walkant met riet"
  Olieverfschets op hard karton 20,5 x 29 cm
  Hiervan is nog geen groter, uitgewerkt atelierstuk gevonden.


Er zijn tijdens het speur- en documentatieproject nog een 4-tal andere combinaties gevonden van snelle olieverfschets en min of meer uitgewerkte atelierstukken ( zie op de site GWK Landschappen pag.5 en 6). Dit is een bijzonder stuk schilderserfgoed dat in mijn beleving heel concreet de zoektocht laat zien van een getalenteerde jongen  die van huis uit als ambachtsman al heel jong precies wist wat verf en kleur is en wat je er mee kunt doen. Hij maakte als laatste Korteling schilder nog zelf op ambachtelijke wijze zijn verf thuis in de zaak aan de Smedenstraat. Dit was te herkennen aan de vele merkloze tubes en restanten poederkleurstoffen in zijn nalatenschap.


  “Wijdse akker bij zonsopgang met ploegende boer en molen aan de 
  horizon”
 
Doek op spieraam 50 x 74 cm
 
Gemaakt in 1905 (18 jaar) n.a.v. olieverfschets op board 19,5 x 29 cm

Zijn jongste broer, mijn vader HDK, heeft dat vaak gezien en vertelde mij hoe Gerhard daar, haast als een bezetene, mee bezig kon zijn als voorbereiding voor een tocht in het veld.
Als het maar enigszins mogelijk was ging hij, na thuiskomst, nog in volle concentratie, zijn atelier in om de nog natte olieverfschets zo snel mogelijk in hoofdlijnen over te brengen op het vooraf geprepareerde doek. Bij voorkeur met dezelfde kleurcombinaties verf als van de veldstudie.


  "Korenschoven met in de verte de torenspitsen van de Deventer
  Bergkerk”
 
Linnen op spaanplaat 36,5 x 52,8 cm
 
Gemaakt in 1908 (21 jaar) n.a.v. olieverfschets op paneel 21 x 29 cm

Een deel van zijn werk in de periode 1908 – 1911 (22 – 25 jaar) was voor die tijd in de provinciale regio Deventer nogal gedurfd in techniek en vooral in kleurgebruik en werd door zijn omgeving op dat moment nog niet echt begrepen, laat staan gewaardeerd.

Zijn enige schilderende jaargenoot en vriend, Frans v/d Beld, specialiseerde zich al vroeg bij de Firma Bokhorst in de decoratieve schilderkunst en trok weg uit Deventer.
Voor zover bekend werkte Gerhard buiten voor zijn olieverfschetsen meestal alleen.


 
  “Overijssels Kanaal: Losplaats bij de kalkovens aan de “Snippeling”
  Doek
op spieraam: 37 x 58 cm
 
Gemaakt n.a.v. olieverfschets op board 20 x 29 cm

In zijn latere werk ging hij het kleurgebruik soms verder dan de impressie van de directe waarneming. Het komt mij voor dat hij probeerde iets extra’s uit te drukken dat hij innerlijk voelde. Het impressionisme voorbij? Zou je het een aarzelend ontluikend expressionisme mogen noemen?
Dat zou ook het fanatisme kunnen verklaren waarmee hij volgens zijn broer, Herman, soms werkte. Ondanks dat hij wist dat zijn omgeving het vaak niet mooi vond en hem liever de toen gebruikelijke ”Haagse School”- achtige plaatjes zag schilderen waarmee anderen meer succes hadden, bleef hij het proberen op zoek naar
nieuwe uitdrukkingsmogelijkheden.



"Twee kale knotwilgen met stad op de achtergrond bij opkomende
  zon”
 
Olieverfschets op karton 20 x 29 cm


Je kunt je afvragen wat er gebeurd zou zijn als hij de kans had gekregen met geestverwante vernieuwers een tijdje in een schilderskolonie, bijv. Worpswede, te werken.
Hoe het ook zij: de afgelopen 5 jaren hebben we al het bekende werk van alle Korteling schilders meerdere malen onder ogen gehad om het te ordenen, etc. voor de site en ik ben het werk van GWK steeds meer gaan waarderen. Ik voel me een beetje geestverwant geworden.


De Website    www.kortelingdeschilders.nl

     

     Bij de start in januari 2011 omvat de site ruim 500 titels schilderijen.
     Sinds 2007 is er gewerkt aan opsporing en documentatie. Ook in 2012
     loopt de acquisitie nog steeds door, voornamelijk van mond tot mond
     promotie en tips van eerdere informanten.
     Degenen die een deel gezien hebben zijn verrast over de omvang, de
     veelzijdigheid en kwaliteit van het oeuvre.

De honderden bewaard gebleven tekeningen varieren van simpele schetsjes, uitgebreide oefenbladen en voorbereidende tekeningen tot zeer gedetailleerde werkstukken.
Van tijd tot tijd wordt daaruit een selectie op de site geplaatst.

Moge de site bijdragen tot nieuwe aanmeldingen!

De Tentoonstelling

     Overzichtstentoonstelling in Historisch Museum Deventer (HMD)
     van 12 februari - 4 september 2011.

               KORTELING: DEVENTER SCHILDERS
               VAN AMBACHT NAAR KUNST

     De tentoonstelling "Korteling Deventer Schilders van Ambacht
    naar Kunst"
is op 4 september jl. feestelijk afgesloten. De laatste
     middag was er 3 x gelegenheid voor een rondgang over de sfeervolle
     exposities met toelichting door de conservator/projectleider
     Petra van Boheemen. Vervolgens een korte voordracht door Boudewijn Betsema uit werk van Herman Daniel Korteling en ter afsluiting wat achtergrond informatie door Valentijn Korteling over het documentatieproject en de schenking aan HMD. Ook Roel Smit-Muller, de auteur van de begeleidende publicatie "De Familie Korteling, Kunst en Ambacht", was aanwezig om vragen te beantwoorden.

De tentoonstelling is bekeken door ruim 13.300 bezoekers en is ook door de HMD leiding en medewerkers als zeer geslaagd ervaren.Zij kregen veel positieve reacties van het publiek. Verscheidene geïnteresseerde liefhebbers kwamen meerdere malen genieten van het gebodene en het unieke overzicht nauwkeurig bestuderen.

     De getoonde schilderijen, de opzet, de sfeer, de informatieve audiotour
     en last but not least de fraaie begeleidende publicatie zijn alom zeer
     gewaardeerd. Ook de enthousiaste mensen van de giftshop waren
     dik tevreden over de verkoop van “hebbedingetjes” met afbeeldingen
     van aansprekende Korteling schilderijen. Naar verluid zelfs aan
     bezoekers uit Zuid Korea.

     De beschikbare ruimte in de “Waag” heeft enerzijds voor pure expositie
     ruimte natuurlijk zijn beperkingen, maar anderzijds zoveel ambiance – mede door de slimme inrichting passend bij dit soort overzichtstentoonstellingen – dat per saldo het geheel naar onze beleving in vrijwel perfecte balans was.

Veel dank is verschuldigd aan de particuliere bruikleengevers, zeker ook die buiten de directe familie waardoor de samenstellers een enorme keuze hadden en verrassende accenten konden aanbrengen en zo een, misschien wel eenmalige, kans grepen voor een vrijwel totaal overzicht.

Zie ook:   www.historischmuseumdeventer.nl

De Publicatie


    DE FAMILIE KORTELING, kunst en ambacht

     In opdracht van HMD    
     Auteur Roel H. Smit-Muller
     ISBN nr. 978.90.5730.707.2
     Uitg. Walburg Pers

     Voor bestellingen:
     de reguliere boekhandel en

                               
www.historischmuseumdeventer.nl
                                www.walburgpers.nl

Een doorwrocht werkstuk van de zeer ervaren kunsthistorica drs. Roel H. Smit-Muller, vakkundig gedocumenteerd, fraai vormgegeven en rijk geillustreerd.
De kroniek over een familie die gaat voor vakmanschap en meesterschap, ambacht en kunst en de eeuwige strijd tussen beide kanten van het vak! De kost verdienen of zelfexpressie!

Dit boek is een perfecte ondersteuning voor de beleving van de tentoonstelling en voor alle geïnteresseerden de ideale aanvulling op het bekende standaardwerk “Deventer en Haar Schilders” van Henk van Baalen.
Voor het omslag zijn door de vormgever beelden gekozen uit werken van Bartus en Willem Bzn. die tijdens  het documentatieproject zijn “ontdekt”.


Reacties

Vragen en opmerkingen zijn altijd welkom en vooral natuurlijk aanmeldingen voor nieuwe documentatie (registratie) of tips die daar toe kunnen leiden. (zie contactpagina info@kortelingdeschilders.nl)